ՀՀ Սահմանադրության փոփոխության նախապայմանի տրամաբանությունը
10.11.2026 | 12:51
Երկու կետ կա ՀՀ Անկախության հռչակագրում, որոնք ներկայացվում են մեզ որպես Թուրքիա-Ադրբեջան սրբազան եղբայրակցության գլխավոր «մտահոգություն»։ Առաջին հիմնադրույթն է․ «...Հիմնվելով 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի «Հայկական ԽՍՀ-ի և Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին» Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի համատեղ որոշման վրա», և երկրորդը՝ «Հայաստանի Հանրապետությունը սատար է կանգնում 1915 թվականին Օսմանյան Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործին»։ Ահա այս երկու կետերն են՝ Արցախի վերամիավորումն ու Արևմտյան Հայաստանի հարցը՝ Հայոց ցեղասպանության տարազումով։
ՀՀ Հռչակագրին հղում է արվել ՀՀ 1995 թ․, 2005 թ․ և 2015 թ․ Սահմանադրություններում հետևյալ դրույթով․ «Հիմք ընդունելով Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում հաստատագրված հայոց պետականության հիմնարար սկզբունքները և համազգային նպատակները»։ ՀՀ Սահմանադրական դատարանը սակայն իր առանձին որոշմամբ (2024 թ․) հաստատագրել է, որ տվյալ «դրույթը չի վերաբերում որևէ սկզբունքի կամ նպատակի, որն ամրագրված չէ Սահմանադրությամբ»։ Այլ խոսքով՝ և՛ Արցախի վերամիավորման, և՛ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցերը բոլորովին օրակարգային բնույթ չունեն ՀՀ արտաքին քաղաքականության մեջ, հետևաբար բոլորովին էլ պարտադիր չեն ՀՀ դիվանագիտության համար։
ՍԴ-ի սույն տրամաբանությունը երևան է գալիս պատմական առնվազն մի քանի դեպքում.
1. Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նախագահության ժամանակ, երբ նա պնդում էր, որ Հայոց ցեղասպանության հարցը մաս չի կազմում ՀՀ արտաքին քաղաքականության,
2. Մինսկի խմբի բանակցային ողջ գործընթացում, երբ միայն Արցախի ինքնորոշումն էր սեղանին դրված եղել և ոչ թե վերամիավորումը,
3. Սերժ Սարգսյանի նախագահության օրոք, երբ հայ-թուրքական նախաստորագրված արձանագրությունների հիման վրա «առկա սահմանը» ճանաչվում էր որպես հայ-թուրքական օրինավոր սահման, և Հայոց ցեղասպանության խնդրի լուծումը տեղափոխվում էր պատմաբանների հանձնախմբի մակարդակ,
4. Նիկոլ Փաշինյանի վարչապետության շրջանում, երբ ՀՀ իշխանություններն Արցախը պաշտոնապես ճանաչեցին որպես Ադրբեջանի մաս, վերջնականապես հրաժարվեցին Հայոց ցեղասպանության հետապնդումից ու մինչև անգամ հարցականի տակ դրեցին այն։
Անկախ նշված փաստերի քաղաքական գնահատականից՝ պետք է եզրակացնել, որ ՀՀ Սահմանադրության հղումը ՀՀ Անկախության հռչակագրի «հիմնարար սկզբունքներին և համազգային նպատակներին» պրակտիկայում ցայժմ որևէ խոչընդոտ չի ստեղծել ՀՀ արտաքին քաղաքականության օրակարգում և որևէ պարտադրանք չի առաջացրել Հայաստանի դիվանագիտական գործունեության համար։ Ըստ այդմ՝ չկա Անկախության հռչակագիրը հանելու անհրաժեշտությունը։ Սա փայլուն գիտեն Թուրքիան ու Ադրբեջանը և դժվար թե մտահոգված լինեն դրանից։
Շան գլուխն այլ տեղ է թաղված։ Այն, ինչ նկարագրվում է որպես «մտահոգություն», իրականում թուրք-ադրբեջանական եղբայրակցության քաղաքական կամքն է․ նրանք չեն ձգտում խաղաղության հասնել Հայաստանի և հայության հետ։ Նրանք իրենց ռազմավարական ախորժակները չեն ցանկացել և չեն ցանկանում սահմանափակել խաղաղության, մինչև իսկ կապիտուլյացիայի պայմանագրերով։ Խաղաղությունը նրանց համար ընդամենը մարտավարական՝ փորձված և հաջողված հնարք է՝ վերարտադրելու համար իրենց դաշնակցի՝ Փաշինյանի իշխանությունը։ ՀՀ Սահմանադրության փոփոխության նախապայմանը և ՀՀ Հռչակագրի «մահախոսականը» տվյալ քաղաքական կամքի բեմականացումներն են։
Կարէն ԽԱՆԼԱՐԵԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
Եվրոպայում ստեղծված խնդիրների համար պարզ լուծումներ գոյություն չունեն
Աշխարհում սկսել են հարց բարձրացնել՝ ինչո՞ւ է Եվրոպայի կառավարությունների համար այդքան դժվար արձագանքել աճող բողոքի ցույցերին։Առնվազն ութ եվրոպական երկներում սկսված բողոքի ցույցերի ալիքը թուլացման նշաններ չի ցուցաբերում...
